JDG na prawach konsumenta. Oświadczenie o charakterze umowy od 27 listopada 2025 r.

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą już od 1 stycznia 2021 r. korzystają w określonych sytuacjach z części przepisów chroniących konsumentów. Dotyczy to umów bezpośrednio związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, które jednocześnie nie mają dla przedsiębiorcy charakteru zawodowego.^[1]

W praktyce ustalenie, czy konkretny zakup ma charakter zawodowy, nie zawsze było jednak oczywiste. Dlatego ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw wprowadziła dodatkowy mechanizm: możliwość złożenia przez przedsiębiorcę oświadczenia dotyczącego charakteru zawieranej umowy.^[2]

Zmiana weszła w życie 27 listopada 2025 r. i została wprowadzona zarówno do Kodeksu cywilnego, jak i do ustawy o prawach konsumenta.

Kiedy JDG korzysta z praw podobnych do konsumenta?

Samo prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej ani wystawienie faktury na firmę nie wykluczają automatycznie ochrony przewidzianej dla konsumentów.

Kluczowe są dwie przesłanki. Umowa musi być bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą osoby fizycznej, ale jednocześnie nie może mieć dla niej charakteru zawodowego.^[3]

Przykładowo właściciel agencji reklamowej może kupić na firmę sprzęt przeznaczony do wyposażenia biura. Zakup pozostaje związany z działalnością, ponieważ służy prowadzeniu firmy, ale nie musi mieć charakteru zawodowego, jeżeli nie należy do typowych czynności profesjonalnie wykonywanych przez tę osobę.

Nie oznacza to jednak, że każdy zakup dokonany przez przedsiębiorcę poza jego główną specjalizacją automatycznie otrzymuje ochronę konsumencką. Ocenia się charakter konkretnej umowy.

CEIDG i kody PKD nie są jedynym kryterium

Przepisy odwołują się do przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej udostępnionego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Informacje znajdujące się w CEIDG mają więc istotne znaczenie przy ocenie zawodowego charakteru transakcji.

Nie oznacza to jednak, że sam kod PKD automatycznie przesądza sprawę. Ustawodawca posługuje się zwrotem „w szczególności”, a punktem wyjścia pozostaje treść konkretnej umowy i jej związek z rzeczywiście wykonywaną działalnością.^[3]

Problem może pojawić się na przykład wtedy, gdy przedsiębiorca ma w CEIDG szeroki zakres działalności albo kody dodane wiele lat wcześniej, natomiast konkretna transakcja nie jest związana z jego faktyczną specjalizacją zawodową.

Właśnie w takich niejednoznacznych przypadkach od 27 listopada 2025 r. może mieć znaczenie nowe oświadczenie.

Nowe oświadczenie o zawodowym charakterze umowy

Jeżeli z samej treści umowy, która ma zostać zawarta, nie wynika jednoznacznie, czy ma ona dla przedsiębiorcy charakter zawodowy, osoba fizyczna prowadząca działalność może złożyć oświadczenie, że umowa:

ma dla niej charakter zawodowy, albo
nie ma dla niej charakteru zawodowego.^[2]

Oświadczenie trzeba złożyć najpóźniej w chwili zawarcia umowy. Nie jest więc rozwiązaniem przeznaczonym do jednostronnego zmieniania statusu transakcji dopiero wtedy, gdy kilka tygodni później pojawi się spór ze sprzedawcą.

Nowe rozwiązanie znalazło się w art. 385⁵ § 1¹, art. 556⁴ § 2 i art. 556⁵ § 2 Kodeksu cywilnego oraz w art. 7aa ust. 2 ustawy o prawach konsumenta.^[2]

Oświadczenie nie jest automatycznie wiążące dla sprzedawcy

Najważniejsze jest prawidłowe zrozumienie skutków nowego przepisu. Samo oświadczenie przedsiębiorcy, że zakup nie ma dla niego charakteru zawodowego, nie powoduje automatycznie i bez możliwości weryfikacji, że wszystkie przepisy konsumenckie zaczynają mieć zastosowanie.

Ministerstwo Sprawiedliwości podczas prac legislacyjnych wskazało, że oświadczenie ma pełnić funkcję dowodową, uzupełniającą ocenę charakteru umowy wynikającą z jej treści.^[4]

Jeżeli więc w przyszłości powstanie spór, oświadczenie będzie istotnym elementem materiału pozwalającego ustalić charakter transakcji, ale może być oceniane razem z samą umową i pozostałymi okolicznościami.

Ustawa nie wprowadziła również szczególnej zasady, zgodnie z którą po złożeniu oświadczenia cały ciężar dowodzenia automatycznie przechodzi na sprzedawcę.

Nie ma odpowiedzialności karnej za samo „fałszywe oświadczenie”

Nowe przepisy nie wymagają, aby przedsiębiorca składał oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia lub poświadczenie nieprawdy.

Takiego zastrzeżenia nie ma ani w Kodeksie cywilnym, ani w art. 7aa ustawy o prawach konsumenta. Oświadczenie może oczywiście mieć znaczenie w późniejszym sporze cywilnym i powinno odpowiadać rzeczywistemu charakterowi transakcji, ale nie należy przedstawiać go jako oświadczenia składanego pod specjalną sankcją karną.

Sklep nie może zmusić przedsiębiorcy do zaznaczenia checkboxa

Przepisy przewidują jeszcze jedno ważne zabezpieczenie. Druga strona umowy nie może uzależnić jej zawarcia od złożenia oświadczenia o zawodowym albo niezawodowym charakterze transakcji.^[2]

Sklep internetowy może więc umożliwić przedsiębiorcy dobrowolne zaznaczenie odpowiedniego pola podczas składania zamówienia. Nie powinien jednak konstruować procesu sprzedaży w taki sposób, aby przedsiębiorca nie mógł kupić produktu, dopóki obowiązkowo nie zaznaczy jednego z oświadczeń.

Ma to szczególne znaczenie przy automatycznych formularzach zakupowych. Nowe przepisy nie stworzyły obowiązkowego „checkboxa JDG”. Stworzyły możliwość złożenia przez kupującego dodatkowego oświadczenia, jeżeli charakter umowy nie wynika jasno z jej treści.

Jakie prawa może uzyskać przedsiębiorca?

Określenie „przedsiębiorca na prawach konsumenta” jest wygodnym skrótem, ale osoba prowadząca JDG nie staje się przez to konsumentem w pełnym znaczeniu tego pojęcia. Ustawodawca nakazuje jedynie stosowanie wobec niej konkretnych przepisów ochronnych.

Jednym z najważniejszych jest prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. W przypadku typowego zakupu internetowego termin wynosi co do zasady 14 dni.^[5]

Prawo to podlega jednak takim samym ustawowym wyjątkom jak w przypadku konsumentów. Nie można więc powiedzieć, że każdy towar kupiony przez JDG w internecie będzie zawsze można zwrócić bez podawania przyczyny.

Ochrona obejmuje także przepisy dotyczące niedozwolonych postanowień umownych oraz – przy zakupie towarów – zasady dotyczące zgodności towaru z umową. W przypadku treści i usług cyfrowych zastosowanie mogą znaleźć odpowiednie przepisy ochronne z rozdziału 5b ustawy o prawach konsumenta.^[3]

Nie zawsze chodzi już o klasyczną rękojmię

W przypadku sprzedaży towarów zawieranej obecnie z konsumentami i przedsiębiorcami objętymi art. 7aa podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy o prawach konsumenta dotyczące zgodności towaru z umową.

Od 1 stycznia 2023 r. właśnie ten system zastąpił w typowych umowach konsumenckich klasyczne przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. Dlatego przy opisie obecnych praw JDG precyzyjniej mówić o odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową niż o „pełnej rękojmi konsumenckiej”.^[5]

Kodeks cywilny nadal zawiera art. 556⁴ i 556⁵ odnoszące się do osoby fizycznej prowadzącej działalność, dlatego nowelizacja z 2025 r. dodała możliwość składania oświadczenia również do tych przepisów.

Przykład: właściciel agencji kupuje wiertarkę

Załóżmy, że osoba prowadząca agencję reklamową kupuje na fakturę wiertarkę przeznaczoną do zamontowania wyposażenia we własnym biurze.

Jeżeli z treści transakcji nie wynika jednoznacznie, czy zakup ma dla przedsiębiorcy charakter zawodowy, może on najpóźniej w chwili zawierania umowy oświadczyć, że umowa takiego charakteru nie ma.

Takie oświadczenie będzie istotnym dowodem, gdyby później pojawił się spór o możliwość skorzystania z prawa odstąpienia od umowy.

Nie działa jednak jak prawna „magiczna formuła”. Gdyby w rzeczywistości przedsiębiorca zawodowo świadczył usługi remontowe, regularnie kupował identyczny sprzęt jako narzędzie pracy, a pozostałe okoliczności wyraźnie wskazywały na zawodowy charakter transakcji, samo przeciwne oświadczenie nie musi przesądzać wyniku ewentualnego sporu.

Oświadczenie można złożyć także w drugą stronę

Nowe przepisy są neutralne co do treści oświadczenia. Przedsiębiorca może wskazać zarówno, że umowa nie ma dla niego charakteru zawodowego, jak i że taki charakter posiada.^[2]

Ma to znaczenie dla obu stron obrotu. Jeżeli charakter transakcji jest niejasny, strony mogą już w chwili zawierania umowy dysponować dodatkowym materiałem pokazującym, jak sam przedsiębiorca oceniał jej związek ze swoją działalnością zawodową.

Brak oświadczenia nie oznacza natomiast automatycznie, że umowa jest zawodowa albo niezawodowa. Nadal trzeba oceniać ją według kryteriów wynikających z przepisów.

Nowe zasady dotyczą umów zawartych od 27 listopada 2025 r.

Ustawa zawiera wyraźny przepis przejściowy. Do umów zawartych przed wejściem nowych regulacji dotyczących oświadczeń stosuje się wcześniejsze przepisy.^[2]

Oznacza to, że mechanizm oświadczenia obowiązuje przy umowach zawieranych od 27 listopada 2025 r. Nie służy on do późniejszego nadawania nowego statusu umowom zawartym wcześniej.

Co naprawdę zmieniło się 27 listopada 2025 r.?

Najważniejsza zmiana nie polega na przyznaniu osobom prowadzącym JDG praw konsumenckich po raz pierwszy. Taka ochrona w określonym zakresie obowiązuje w Polsce już od 2021 r.

Od 27 listopada 2025 r. przedsiębiorca otrzymał natomiast dodatkowe narzędzie pozwalające udokumentować charakter konkretnej umowy wtedy, gdy nie wynika on jasno z jej treści.

Oświadczenie może ograniczyć część późniejszych sporów i dostarczyć ważnego dowodu, ale nie zastępuje obiektywnej oceny transakcji. Nie jest też obowiązkowe, nie może być warunkiem sprzedaży i nie tworzy automatycznego domniemania, którego druga strona nie może podważyć.

Podstawa prawna i źródła

Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych, Dz.U. 2019 poz. 1495 – w szczególności przepisy wprowadzające od 1 stycznia 2021 r. ochronę osób fizycznych zawierających umowy związane z działalnością gospodarczą, które nie mają dla nich charakteru zawodowego.
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1172 – w szczególności art. 2, art. 9, art. 13 i art. 16; przepisy dotyczące oświadczeń obowiązujące od 27 listopada 2025 r.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795 – w szczególności art. 385⁵, art. 556⁴ i art. 556⁵, dotyczące stosowania wybranych przepisów konsumenckich do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.
Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 1304 wraz z materiałami z konsultacji – stanowisko Ministerstwa Sprawiedliwości wskazujące, że oświadczenie dotyczące zawodowego charakteru umowy pełni funkcję dowodową, uzupełniającą ocenę wynikającą z treści umowy.
Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – w szczególności art. 7aa oraz rozdziały 4, 5a i 5b, dotyczące prawa odstąpienia od umowy, zgodności towaru z umową oraz treści i usług cyfrowych.
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, serwis Prawa Konsumenta – aktualne informacje dotyczące odstąpienia od umowy zawartej na odległość, terminu 14 dni i ustawowych wyjątków od prawa odstąpienia.